Hoe geef je brede welvaart écht handen en voeten in een grote organisatie? Vivienne de Leeuw weet er alles van. Als CFO van Havenbedrijf Rotterdam zet ze zich al jaren in om maatschappelijke impact structureel mee te nemen in besluitvorming, aanbestedingen en investeringen. In 2022 werd ze uitgeroepen tot Chief Value Officer van het Jaar en het jaar daarna schoof ze aan als jurylid. Vanuit de Rotterdamse mentaliteit van doen en dóórpakken deelt ze hoe zij brede welvaart concreet maakt binnen de organisatie.
Wat doet het Havenbedrijf op het gebied van brede welvaart?
“We trekken brede welvaart echt door in onze besluitvorming. Of het nu gaat om een investering of een samenwerking: we kijken naar zowel maatschappelijke impact als economische waarde. Voorheen lag de nadruk op het economische, maar dat is de laatste vijf, zes jaar echt in balans gebracht. Die verbreding is niet van de ene op de andere dag gegaan, maar is wel heel bewust ingezet.”
“Bij aanbestedingen stellen we eisen, zoals het gebruik van elektrisch materieel in plaats van diesel. Daarnaast voegen we een open ‘kansendossier’ toe, waarin leveranciers zelf ideeën kunnen aandragen om het project duurzamer te maken. Dat leidt soms zelfs tot kostenbesparing.”
Duurzaam én goedkoper, dat klinkt als een win-win. Heeft duurzaamheid volgens jou al een businesscase?
“Dat is nu echt een uitdaging. De realiteit is dat een aantal bedrijven in ons havengebied het financieel niet meer redt. Ze kunnen de stijgende kosten niet opvangen, met sluiting tot gevolg. Dat raakt niet alleen het bedrijf zelf, maar ook de werkgelegenheid, gezinnen, en de regionale economie. En als zulke bedrijven verdwijnen verliezen we ook strategische autonomie. Ze leveren namelijk grondstoffen die cruciaal zijn voor bijvoorbeeld medicijnen, zonnepanelen en windmolens. Als we die productie kwijtraken halen we die niet zomaar terug. Zulke fabrieken bouw je niet voor vijf jaar; dat zijn miljardeninvesteringen. Dus het raakt direct aan onze brede welvaart. De businesscase voor verduurzaming is op dit moment vaak niet rond te rekenen. Bedrijven willen wel investeren, maar worden geconfronteerd met hoge elektriciteitsprijzen, netcongestie en stikstofbeperkingen. Vooral elektrificatie, een belangrijke stap richting duurzaamheid, is hierdoor bijna onmogelijk of financieel onaantrekkelijk.”
Welke rol zie je voor de overheid en welke voor het bedrijfsleven in het waarborgen van brede welvaart?
“Allebei hebben een rol. Bedrijven moeten op tijd investeren en moeten op het juiste moment de juiste keuzes maken. Maar dat wordt nu bemoeilijkt door hoge elektriciteitsprijzen, netcongestie en stikstofproblematiek. Die drie factoren maken het heel moeilijk om als bedrijf te investeren in verduurzaming, zoals elektrificatie van productieprocessen. In Duitsland, Frankrijk en België ondersteunt de overheid de industrie actief, zodat verduurzaming door kan gaan. Nederlandse beleidsmaatregelen, zoals extra CO₂-heffingen boven op het Europese systeem leggen juist nog extra druk op die businesscase. Gelukkig zien we eerste stappen, zoals het opschorten van extra CO₂-heffingen, maar er is echt structureel beleid nodig om bedrijven overeind te houden én te helpen vergroenen. ”
Hoe zetten jullie de stap van inzicht en rapportage naar daadwerkelijke verandering binnen jullie operatie?
“Wij willen niet alleen rapporteren over duurzaamheid, maar het echt verankeren in ons handelen. Zo hebben we ons haventariefstelsel aangepast. Vroeger kregen rederijen korting bij grotere volumes, een klassieke prikkel. Nu hebben we dat deels omgezet naar duurzaamheidskorting. Schepen die optimaal zijn beladen of voldoen aan duurzaamheidscriteria zoals de Green Award of een hoge ESI-score, krijgen korting. Ook bij terreinverhuur doen we dat. Bedrijven die concrete plannen hebben om te verduurzamen, krijgen een korting op de huur van hun kavel. We zijn hier pas dit jaar mee gestart, maar zien al veel belangstelling. En het is goed ontvangen door onze klanten. Ook aan de sociale kant doen we veel. Zo hanteren we een social return-verplichting bij aannemers. En in ons sponsorbeleid richten we ons op armoedebestrijding in Rotterdam-Zuid, bijvoorbeeld via het Jeugdeducatiefonds en educatieve programma’s van het Rotterdams Philharmonisch Orkest.”
Hoe krijg je zoiets in de haarvaten van een organisatie?
“Het moet écht intrinsiek gemotiveerd zijn. Je hebt mensen nodig in de top die dit belangrijk vinden. Wij zitten op het snijvlak van publiek en privaat, wat ons een unieke kans geeft om maatschappelijke waarde centraal te stellen. Sinds kort hebben we dat zelfs expliciet als strategisch speerpunt benoemd: ‘in balans met de maatschappij’.”
“Je hebt koplopers nodig als voorbeeld, maar je wilt ook dat anderen niet wachten tot er wetgeving komt. Inspireer ze met praktische ideeën. Uiteindelijk geldt: je kunt pas impact meten als je eerst iets doet. Dus begin.”
“We moeten ophouden met wachten op het perfecte moment of de perfecte regeling. Gewoon beginnen is echt mijn belangrijkste boodschap. En daarnaast: zoek elkaar op. Samenwerking is cruciaal. Alleen kun je maar zoveel doen, maar als je met partners samenwerkt kun je veel meer impact maken. Dat maakt het niet alleen effectiever, maar ook leuker en betekenisvoller.”
Dit artikel is geschreven in het kader van de Nationale Conferentie Brede Welvaart.
